Παρασκευή, 23 Σεπτεμβρίου 2011

ΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ Λ. ΤΡΟΤΣΚΙ ΣΤΗ ΤΖΟΑΝ ΛΟΝΤΟΝ


ΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ Λ. ΤΡΟΤΣΚΙ ΣΤΗ ΤΖΟΑΝ ΛΟΝΤΟΝ


Το ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΑΦΕΝΕΙΟ συνεχίζει τη δημοσίευση σπάνιων άρθρων των κλασικών του μαρξισμού αδημοσίευτα στο Ελληνικό Διαδικτυο και πιθανόν και στο ξένο. Σήμερα δημοσιεύει ένα γράμμα του Λ. ΤΡΟΤΣΚΙ στη κόρη του ΤΖΑΚ ΛΟΝΤΟΝ, τη ΤΖΟΑΝ ΛΟΝΤΟΝ. Το γράμμα αυτό γράφτηκε στο Κογιοακάν του Μεξικού, στις 16 Οκτωβρίου του 1937.

Αγαπητή συντρόφισσα,

Δοκιμάζω κάποια σύγχυση να σας ομολογήσω ότι αυτές τις τελευταίες μέρες μόνο, δηλαδή με τριαντάχρονη καθυστέρηση, διάβασα για πρώτη φορά Το Σιδερένιο Τακούνι του Τζάκ Λόντον. Αυτό το έργο μου προκάλεσε – το λέω μετρώντας τα λόγια μου – ζωηρή εντύπωση. Όχι μόνο για τις καλλιτεχνικές του αρετές: η μορφή του μυθιστορήματος δεν κάνει εδώ παρά να χρησιμεύει για πλαίσιο στην κοινωνική ανάλυση και πρόβλεψη. Ο συγγραφέας είναι σκόπιμα οικονόμος στη χρήση των καλλιτεχνικών μέσων. Εκείνο που τον ενδιαφέρει δεν είναι η ατομική μοίρα των ηρώων του μα η μοίρα του ανθρώπινου γένους. Μ’ αυτό δε θέλω ωστόσο καθόλου να μειώσω την καλλιτεχνική άξια του έργου και κυρίως των τελευταίων κεφαλαίων του, αρχίζοντας από το δήμο του Σικάγου. Η ουσία δε βρίσκεται εκεί. Το βιβλίο με κατάπληξε με την τόλμη και την ανεξαρτησία των προβλέψεων του στον τομέα της ιστορίας.

Το παγκόσμιο εργατικό κίνημα ξετυλίχτηκε στο τέλος του περασμένου αιώνα και στις αρχές του τωρινού κάτω από το σήμα του μεταρρυθμισμού. Μια για πάντα έμοιαζε θεμελιωμένη η προοπτική για μιαν ειρηνική και συνεχή πρόοδο στην ανάπτυξη της δημοκρατίας και των κοινωνικών μεταρρυθμίσεων. Σίγουρα, η ρωσική επανάσταση μαστίγωσε τη ριζοσπαστική πτέρυγα της γερμανικής σοσιαλδημοκρατίας κι έδωσε για κάποιον καιρό δύναμη και σφρίγος στον αναρχοσυνδικαλισμός στη Γαλλία. Το Σιδερένιο Τακούνι φέρνει άλλωστε την αναμφισβήτητη σφραγίδα του 1905.

Η νίκη της αντεπανάστασης στερεωνόταν κιόλας στη Ρωσία όταν εκδόθηκε το αξιόλογο αυτό βιβλίο. Στον παγκόσμιο στίβο η ήττα του ρώσικου προλεταριάτου έδωσε στο ρεφορμισμό όχι μόνο τη δυνατότητα να επανακτήσει τις χαμένες θέσεις μα ακόμα και τα μέσα να υποτάξει ολοκληρωτικά το οργανωμένο εργατικό κίνημα. Φτάνει να θυμίσουμε ότι ίσα ίσα μέσα στα εφτά χρόνια που ακολούθησαν (από το 1907 έως το 1914) η διεθνής σοσιαλδημοκρατία έφτασε τέλος στην ωριμότητα που της χρειαζόταν για να παίξει τον ταπεινό και επαίσχυντο ρόλο της στον παγκόσμιο πόλεμο.

Ο Τζακ Λοντον μπόρεσε να εκφράσει σαν αληθινός δημιουργός την παρόρμηση που είχε δόση η πρώτη ρωσική επανάσταση, μπόρεσε επίσης να ξανασκεφτεί στο σύνολο της τη μοίρα της καπιταλιστικής κοινωνίας στο φως αυτής της επανάστασης. Έσκυψε ολότελα ξεχωριστά πάνω στα προβλήματα που ο σημερινός επίσημος σοσιαλισμός θεωρεί οριστικά θαμμένα: την αύξηση του πλούτου και της δύναμης στον ένα πόλο της κοινωνίας, της αθλιότητας και των βασάνων στον άλλο πόλο. Τη συσσώρευση του κοινωνικού μίσους, το ακατάσχετο φούσκωμα αιματηρών κατακλυσμών, όλα αυτά τα ζητήματα ο Τζακ Λοντον τα ένοιωσε με αφοβία που μας αναγκάζει αδιάκοπα να αναρωτιόμαστε με κατάπληξη: Ποτε λοιπόν γράφτηκαν αυτές οι γραμμές; Ήτανε πριν από τον πόλεμο;

Πρέπει να υπογραμμίσουμε ολότελα ξεχωριστά το ρόλο που ο Λοντον αποδίδει στην εργατική γραφειοκρατία και αριστοκρατία στην κατοπινή εξέλιξη της ανθρωπότητας. Με την υποστήριξη τους η αμερικανική πλουτοκρατία θα καταφέρει να τσακίσει το ξεσήκωμα των εργατών και να διατηρήσει τη σιδερένια δικτατορία της για τους τρεις ερχόμενους αιώνες. Δε θα συζητήσουμε με τον ποιητή πάνω σε μια προθεσμία που δε μπορεί να μη μας φαίνεται εξαιρετικά μακριά. Το σπουδαίο εδώ δεν είναι άλλωστε ο πεσιμισμό του Τζακ Λοντον, μα η φλογερή τάση του να ξετινάξει εκείνους που αφήνουν να λικνίζονται από τη ρουτίνα, να τους αναγκάσει να ανοίξουνε τα μάτια, να δουν αυτό που υπάρχει κι αυτό που είναι στο γίγνεσθαι του. Ο καλλιτέχνης χρησιμοποιεί επιδέξια τις μέθοδες της υπερβολής. Σπρώχνει ως το ακραίο όριο τους τις εσώτερες τάσεις του καπιταλισμού στον εξανδραποδισμό, στη σκληρότητα, στην αγριότητα και την προδοσία. Μεταχειρίζεται τους αιώνες για να μετρήσει καλύτερα την τυραννική βούληση των εκμεταλλευτών και τον προδοτικό ρόλο της εργατικής γραφειοκρατίας. Οι πιο ρομαντικές υπερβολές του είναι, στο τέλος του λογαριασμού, άπειρα πιο σωστές από τους λογιστικούς υπολογισμούς των λεγόμενων «ρεαλιστών» πολιτικών.

Δεν είναι δύσκολο να φανταστούμε τη συγκαταβατική ολιγοπιστία με την οποία η τοτινή επίσημη σοσιαλιστική σκέψη υποδέχτηκε τις τρομερές προβλέψεις του Τζακ Λοντον. Αν κάνει κάνεις τον κόπο να εξετάσει τις κριτικές για Το Σιδερένιο Τακούνι που δημοσιεύθηκαν τότε στις γερμανικές εφημερίδες “Neue Zeit” και “Worwaerts”, δε θα δυσκολευτεί να πειστεί ότι ο τριαντάρης «ρομαντικός» έβλεπε ασύγκριτα πιο μακριά απ’ όλους μαζί τους σοσιαλδημοκράτες ηγέτες εκείνης της εποχής. Σ’ αυτήν την περιοχή, άλλωστε, ο Τζακ Λοντον αντέχει στη σύγκριση όχι μόνο με τους ρεφορμιστές και τους κεντριστές. Μπορεί να υποστηρίξει κάνεις με βεβαιότητα ότι στα 1907 δεν υπήρχε επαναστάτης μαρξιστής, χωρίς να εξαιρέσουμε το Λένιν και τη Ρόζα Λούξεμπουργκ, που να παρουσίασε με τέτοια πληρότητα την απαίσια προοπτική της ένωσης ανάμεσα στο χρηματιστικό κεφάλαιο και την εργατική αριστοκρατία. Αυτό είναι αρκετό για να ορίσει την ειδική άξια του μυθιστορήματος.

Το κεφάλαιο «Το ωρυόμενο Κτήνος της Αβύσσου» είναι ασυζήτητα το κέντρο του έργου. Τη στιγμή όπου εκδόθηκε το μυθιστόρημα, αυτό το αποκαλυπτικό κεφάλαιο πρέπει να φάνηκε σαν το όριο του υπερβολισμού. Ότι έγινε κατόπι το ξεπέρασε πραγματικά. Κι ωστόσο η τελευταία λέξη της πάλης των τάξεων δεν ειπώθηκε ακόμα. Το «Κτήνος της Αβύσσου» είναι ο λαός που έχει φτάσει στο πιο ακραίο όριο εξανδραποδισμού, ταπείνωσης και εκφυλισμού. Δε θαπρεπε γι’ αυτό να ριψοκινδυνέψουμε μιλώντας για τον πεσιμισμό του καλλιτέχνη! Όχι, ο Λοντον είναι οπτιμιστής, μα ένας οπτιμιστής με βλέμμα οξύ και διαπεραστικό. «Να σε ποια άβυσσο θα μας γκρεμίσει η μπουρζουαζία αν δεν τη φέρετε στα συγκαλά της» - τέτοια είναι η σκέψη του, κι αυτή η σκέψη σήμερα αντηχεί ασύγκριτα πιο επίκαιρα και πιο ζωντανά απ’ ότι εδώ και τριάντα τόσα χρόνια. Τέλος, τίποτα δεν είναι πιο εκπληκτικό στο έργο του Τζακ Λοντον από την αληθινά προφητική πρόβλεψη για τις μέθοδες που Το Σιδερένιο Τακούνι θα χρησιμοποιήσει για να διατηρήσει την κυριαρχία του πάνω στην τσακισμένη ανθρωπότητα. Ο Λοντον προβάλλει μεγαλόπρεπα ελεύθερος από ρεφορμιστικές και πασιφιστικές αυταπάτες. Στον πίνακα του για το μέλλον δεν αφήνει απολύτως τίποτα από δημοκρατία και ειρηνική πρόοδο. Πάνω από τη μάζα των απόκληρων υψώνονται οι κάστες της εργατικής αριστοκρατίας, του πραιτοριανού στρατού, του παντοδύναμου αστυνομικού μηχανισμού και της χρηματιστικής ολιγαρχίας που επιστεγάζει όλο το οικοδόμημα. Όταν διαβάζει κάνεις αυτές τις γραμμές, δεν πιστεύει στα μάτια του: είναι μια εικόνα του φασισμού, της οικονομίας του, της κυβερνητικής τεχνικής του και της πολιτικής ψυχολογίας του (οι σελίδες 299, 300 και η σημείωση στη σελίδα 301 είναι εξαιρετικά αξιοπρόσεκτες). Ένα γεγονός είναι αναμφισβήτητο: από το 1907 ο Τζακ Λοντον πρόβλεψε και περιέγραψε το φασιστικό καθεστώς σαν το αναπόδραστο αποτέλεσμα της ήττας της προλεταριακής επανάστασης. Οποία και νάνε τα επιμέρους «σφάλματα» του μυθιστορήματος – και υπάρχουν τέτοια – δε μπορούμε να μην υποκλιθούμε μπροστά στη δυνατή ενόραση του επαναστάτη καλλιτέχνη.

Γράφω αυτές τις γραμμές βιαστικά. Φοβάμαι πολύ μήπως οι περιστάσεις δε μου επιτρέψουν να ολοκληρώσω την αξιολόγηση μου για τον Τζακ Λοντον. Θα προσπαθήσω να διαβάσω αργότερα τα αλλά έργα που μου έχετε στείλει και να σας πω τι σκέφτομαι γι’ αυτά. Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τα γράμματα μου όπως η ίδια κρίνετε αναγκαίο. Σας εύχομαι να πετύχετε στην εργασία που έχετε αναλάβει για τη βιογραφία του μεγάλου άντρα που ήτανε πατέρας σας.

Με τους εγκάρδιους χαιρετισμούς μου

ΛΕΩΝ ΤΡΟΤΣΚΙ

Κογιοακάν (Μεξικό), 16 Οκτώβρη 1937


ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΤΖΑΚ ΛΟΝΤΟΝ


• ΑΓΑΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΗ

• ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΟΛΟΦΟΝΙΩΝ ΕΠΕ

• ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

• Η ΚΟΙΛΑΔΑ ΤΟΥ ΦΕΓΓΑΡΙΟΥ

• Η ΚΟΡΗ ΤΟΥ ΧΙΟΝΙΟΥ

• Η ΜΙΚΡΗ ΚΥΡΙΑ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΣΠΙΤΙΟΥ

• Η ΣΙΔΕΡΕΝΙΑ ΦΤΕΡΝΑ

• ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΙΡΗΝΙΚΟ

• ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΗΣ ΝΟΤΙΑΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ

• ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΟΥ ΜΠΟΞ

• ΜΑΙΚΕΛ-ΤΟ ΣΚΥΛΙ ΤΟΥ ΤΣΙΡΚΟΥ

• ΜΑΡΤΙΝ ΗΝΤΕΝ

• ΜΕ ΤΟΥΣ ΠΕΙΡΑΤΕΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΦΡΑΓΚΙΣΚΟΥ

• ΜΙΑ ΟΔΥΣΣΕΙΑ ΣΤΟ ΒΟΡΡΑ

• ΜΠΟΥΚ Ο ΣΚΥΛΟΣ ΤΗΣ ΑΛΑΣΚΑΣ

• Ο ΑΛΚΟΟΛΙΚΟΣ

• Ο ΑΣΠΡΟΔΟΝΤΗΣ

• Ο ΓΙΟΣ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

• Ο ΘΑΛΑΣΣΟΛΥΚΟΣ

• Ο ΠΥΓΜΑΧΟΣ

• Ο ΤΑΞΙΔΙΩΤΗΣ ΤΟΥ ΟΥΡΑΝΟΥ

• ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΤΗΣ ΑΒΥΣΣΟΥ

• ΟΙ ΕΥΝΟΟΥΜΕΝΟΙ ΤΟΥ ΜΙΔΑ

• ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΟΥ ΙΣΤΙΟΦΟΡΟΥ ΣΝΑΡΚ

• ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΟΥ ΠΛΟΙΑΡΧΟΥ ΓΚΡΗΦ

• ΟΛΟΧΡΥΣΟ ΦΑΡΑΓΓΙ

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου